TimorToday, Timor Ohin, Timor Hoje

ESTUDU KOMPARATIVU 2009

TERMOS REFERENSIA

1. DATA: 18 – 29 Outobru 2009

2. FATIN VIZITASAUN: Dili, Oe-cusse, Baucau, Lospalos

3. PARTISIPANTES: Lia-Na’in, Xefe-suku no Xefe-Aldeia sira
[ total ema nain 21 ]
4. ISTORIA RELASIONAL ESTUDU KOMPARATIVU:

Caritas Australia ( Ajensia Katolika ) ne’e ONG internasional ida husi Australia ne’ebe harí iha fee katóliku. Caritas Australia nia vizaun mak atu fó kontribuisaun hodi dezenvolve komunidade lokal ida ne’ebe sustentavel, laos deit atu hetan auto-sufisiensia no sai ativu maibe fó valor ba Justisa, sadía no dignidade umana. Atu hetan objetivu ida ne’e, Caritas Australia fó importansia servisu hamutuk ho parseiru ONG sira ne’ebe hala’o servisu iha Timor-Leste.

Caritas Australia iha area imporante tollu iha Timor-Leste, ida mak Programa Harí Dame – Prevene Violensia iha Familia no Komunidade. Husi programa Harí Dame iha unidade ida mak hala’o servisu kona-ba Asesu ba Justisa Tradisonal. Unidade ida ne’e fokus liu servisu ho lia-naín tradisional no lider komunitariu sira kona-ba prosesu sistema justisa tradisional ne’ebe uza hadi tesi lia iha komunidade ba kazu ruma ne’ebe akontese.

Timor-Leste hanesan Estadu de Direitu ida, presiza tebes atu fo respeitu no haforsa ba instituisaun judisiáriu, no mos Lei formal ne’ebé vigora iha Timor-Leste, nune’e tradisaun hanesan parte ida mos atu haforsa Estadu Direitu liu husi hakbi’it prosesu tradisionál ne’ebé sei valoriza nafatin norma legál atu nune’e labele viola ema sidadaun hotu nia direitu bainhira buka solusaun ba sira nia problema.

Oportunidade ida ne’e, Caritas Australia servisu hamutuk ho parseiru ONGs Fundasaun Fatu Sinai Oe-cusse (FFSO) no Oanukani Nita Eceremu (ONE) hodi lori lia-nain tradisional sira husi distritu Oe-cusse no Lautem atu halo Estudu Komparativu ba instituisaun no organizasaun legal iha Timor-Leste.

5. OBJECTIVE:

5.1. Objetivu Jeral:

1. Lidera no partisipa Lia-na’in Tradisional, Xefe-sukus, Xefe-Aldeias ( Suku-Nipane/Oecusse no Suku-Mehara/Lautem ) hodi hetan informasaun kona-ba prosesu no mekanismu sistema formal iha instituisaun legal ba atende Justisa iha Timor-Leste.

2. Sei visita NGO feto iha Timor Leste hodi hare sistema servisu hodi atende vitimas sira iha Uma Mahon, no Fatin Hakmatek, ba vitima violensia seksual no violensia domestika hodi define diak liu tan Sistema Justisa Tradisional iha komunidade Timor Leste.

3. Sei vizita NGO ne’ebe halo servisu ba Direitus Umanus, Lei no Justisa no hare sira nia servisu ba atende vitima violasaun no defende ba ema sira ne’ebe kontra/hasoru lei no justisa iha Timor Leste.

4. Sei visita mos instituisaun husi parte governu Timor Leste, hodi hare servisu instituisaun governu ne’ebe servisu iha area justisa, lei no orden no promosaun igualdade ba jeneru.

5. Sei visita mos ba parte instituisaun Judisiariu iha Timor-Leste ne’ebe servisu ba hala’o lei no justisa iha Timor Leste.

6. Lia-nain tradisional sira depois de estudu komparativu bele servisu hamutuk ho organizasaun / instituisaun legal iha sira nia area no dezenvolve mekanismu hodi uza informasaun ba rezolve justu liu problemas/kazus ho Justisa Tradisional.
7. Atu haklean no hametin relasaun entre autores formal no lokal ne’ebe servisu iha setor justisa iha Timor Leste no halo aprosimasaun hamutuk hodi hatan justisa ne’ebe justu iha komunidade ba moris hakmatek no dame.

6. Instituisaun/Fatin ne’ebe Vizita:

1. Distritu Dili: Sekertariu Estadu Promosaun Igualdade/SEPI, Kabinete Presidensial, Akademia Polisia TL, Asosiasaun Hak Asasi dan Keadilan/HAK, Judisiariu Sistim Monitorin Programa/JSMP, Defensor Publiku, Forum Komunikasi Perempuan Timor Lorosae/Fokupers, Rede Feto, Pradet Timor Leste, Provedor Direitus Umanus no Justisa/PDHJ, Parlamentu Nasional Tribunal Rekursu, no Prizaun Becora, Prokurador Jeral, Ministeriu Justisa.

2. Distritu Oe-cusse: Polisia Nasional Timor Leste distritu oe-cusse, Tribunal Rejional Oe-cusse, Forum Peduli Wanita Oe-cusse/FPWO, Centru Feto Enklave Oe-cusse/CFEO no Fundasaun Fatu Sina Oe-cusse/FFSO.

3. Distritu Lautem no Baucau : (Polisia Nasional Timor Leste distritu Lautem, Tribunal Distritu Baucau, Prokurador Distritu Baucau, Baucau Buka Hatene/BBH no ECM Baucau.
Ema ne’ebe Kontaktu

_________________________ _________________________
Gil Pinto Ermenegildo da Silva
Project Officer Acting Team Leader
Mobile: 726 1584 Mobile: 737 2718
Email:gilp@caritas.minihub.org Email:hermenegildos@caritas.minihub.org

_____________
Fernando Pires
Koordenador Programa
Mobile: 724 7103
E-mail: fernandop@caritas.minihub.org

Tagged as: , ,

Leave a Response


© 2009-2010 TimorToday.com (*)