TimorToday, Timor Ohin, Timor Hoje

Betano hanesan fatin deskansa ba ekipa Tour de Timor

Betano hanesan fatin deskansa ba ekipa Tour de Timor

21 de Agostu 2009

Estasaun Peskiza Ministério da Agricultura e Pescas Betano núdar fatin ida ba ekipa Tour de Timor hamutuk 300 resin atu deskansa iha loron Kuarta feira 26 de Agostu. Kurida espetakulár ho distánsia kilometru 80 iha loron terseiru iha parte costa de sul sei halo husi Viqueque ba Betano. Ekipa ida ne’e sei deskansa kalan ida iha neba antes atu kontinua halo kurida bicicleta ne’ebe todan iha kinta feira husi Betano ba Maubisse ne’ebe nia aas metru 1900 husi tasi.

Estasaun Peskiza Betano núdar sentru ida ba atividade Seeds of Life (SoL) kona ba programa siguransa ai-han ne’ebe finansiádu liu husi kolaborasaun entre MAP, AusAID ho Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR). Seeds of Life iha alvo atu hamenus tempu rai hamlaha liu husi hadi’a rezultadu produsaun ai-han ho varidade foun kualidade diak husi ai-han prinsipál.

Estasaun Peskiza Betano aleinde sai hanesan fatin deskansa ba Tour de Timor, sai mos hanesan fatin ba atividade peskiza hotu-hotu. Seeds of Life hala’o testu replikadu ba varidade ai-han prinsipál hanesan hare, batar, ai-fariña, fehuk midar, fore-rai no foremungu. Iha parte de sul udan been kuaze monu rai iha periódu ne’ebe kleur no nia tempu udan akontese dalarua, ne’ebe signifika katak iha posibilidade atu kuda ai-han tinan ida dalarua iha Betano. Dezde tinan 2007 Seeds of Life halo ona testu ba varidade foun atus resin iha estasaun peskiza ne’ebe refere.

Agrikultór lokál sira regularmente ba atende loron to’os nain ne’ebe hala’o iha estasaun laran, ne’ebe sira diretamente haree rezultadu produsaun husi testu replikadu no koko han varidade foun ne’ebe iha. Seeds of Life uza feedback ne’ebe mai husi agrikultór sira hodi hili varidade ne’ebe atu koko iha agrikultór sira nian to’os.

Marcos Corréia Vidal núdar ida husi staff nain 21 ne’ebe serbisu iha Estasaun Peskiza Betano. Nia responsabilidade núdar peskizadór Seeds of Life ne’ebe halo testu ba varidade foun fore-rai, foremungu, lehe no ai-fariña. Marcos orijinalmente mai husi sub distritu Fatuberlihu, Manufahi, e nia remata estudu iha Universidade Nacional de Timor Leste, Fakuldade da agricultura no serbisu ho Seeds of Life dezde tinan 2005.

“Hau kontente tebes atu serbisu iha Estasaun Peskiza atu nune’e bele hasa’e hau nian kapasidade kona ba halo peskiza, dezeña peskiza, analiza dadus no halo publikasaun kona ba rezultadu ne’ebe hau hetan” katak Marcos. Nia haktuir katak wainhira halo peskiza iha estasaun peskiza Betano, obstaklu ida ne’ebe sira infrenta mak hanesan hasoru Lafaek ne’ebe tama liu husi bee dalan ba area peskiza mai husi mota.

Estasaun Peskiza Betano uza hodi produs fini fundasaun ba varidade produsaun aas, ne’ebe koko ona estensivumente no lansa husi MAP. Armazen haloot fini foin dadaun ne’e konsege karegadu ho fini hare liu tonelada 3, batar tonelada 13.5 no fore-rai tonelada 1.6 ne’ebe produs durante tempu kuda tinan 2008-2009. Fini hirak ne’e sei fahe ba agrikultór tomak iha Timor Leste liu husi rede governo no ONG sira atu nune’e bele kuda iha tempu udan tuir mai. Ofisiais habarak fini sira mos produs fini elite iha estasaun peskiza Betano husi varidade foun hanesan batar, ai-fariña ho fehuk midar atu nune’e bele koko iha agrikultór sira nian to’os.

Seeds of Life halo rehabilitasaun ba area ho luan 22 hektár iha Betano durante tinan 2006-2007, e depois Ministro da Agricultura e Pescas, Exmo Mariano ASSANAMI Sabino halo inagurasaun ba Estasaun Peskiza iha dia 29 de Novembru 2007. Iha neba Seeds of Life konstrui edifísiu foun lima no sira seluk halo rehabilitasaun deit. Edifísiu hirak ne’ebe konstrui ou rehabilita mak hanesan eskritóriu ho laboratóriu, rezidénsia ba staff sira iha Estasaun Peskiza no armazen haloot fini. Aleinde ne, halo mos lutu ba area estasaun inklui mos ho instalasaun ekipamentu irigasaun. Ekipamentu laboratóriu, tratór ida ho mákina hamoos fini aloka mos ona ba iha Estasaun Peskiza. Melhoramentu ida ne’e núdar parte ida husi planu tempu naruk MAP nian atu dezenvolve sistema peskiza agríkula ida ne’ebe forte, no ekipadu diak iha Timor Leste. MAP mos uza Estasaun Peskiza ida ne’e hodi halo peskiza kona ba produsaun animal, enkuantu estudante sira husi UNTL regularmente halo vizita ba Betano hodi halo sira nian projetu peskiza final (KKN).

Estasaun Peskiza Betano núdar fatin peskiza primeiru husi fatin tolu ne’ebe atu rehabilita husi programa Seeds of Life. Betano hili tanba nia komunidade lokál fó apóiu atu hala’o atividade, no prontu atu serbisu hamutuk ho atividade rehabilitasaun.

Betano orijinalmente núdar fatin ba manutensaun tratór ho produsaun fini durante tempu okupasaun Indonézia, ne’ebe kompletamente destrúidu iha tempu krizi antes tama ba konsulta popular iha fulan Agostu 1999. Agora, depois de tinan 10 fatin ida ne’e sai hanesan fonte ba informasaun no varidade, ne’ebe ajuda agrikultór Timor Leste, no komunidade Betano ne’ebe atu simu dadaun ekipa husi Tour de Timor.

Tagged as: , ,

2 Comments

Trackbacks

  1. Betano hanesan fatin deskansa ba ekipa Tour de Timor | TimorToday … | Timor-Leste
  2. Betano hanesan fatin deskansa ba ekipa Tour de Timor | TimorToday … | Conteúdo Original

Leave a Response


© 2009-2010 TimorToday.com (*)