Posted by timortoday on 6/19/09 • Categorized as Audio
Tópiku / Tópicos / Subjects
aileu ainaro ASEAN baucau bobonaro border carrascalao celebration community Cova Lima covalima desportes / sports Dili elders ermera estudantes / students government horta indonesia lautem liquiça manatuto manufahi membership ministry oe-cusse payment school Timor-Leste viquequePájina sira / Páginas / Pages

© 2009-2010 TimorToday.com (*)
Governo iha boa vontade no interesse halo lei rai (bens imoveis), nee passo ida que importante ba protesaun, afirmasaun no atribuisaun legal ba direito propriedade publico (Estadu nian) ou direito propriedade privado (cidadaun nian) nebe implika ba direito individual ka singular (ema id-idak nian) ou direito colectivo (uma kain ida nian, uma lisan ida nian, associasaun – lucrativa ka laos lucrativa – ida nian ou fundasaun ida nian).
Rai nudar espaço territorial, nee Estadu nian (Contituisaun RDTL, art.4º, no.1), maibe Estadu iha poder tuir lei, atu atribui direito propriedade ba rai pedasuk ida ba nia cidadaun nacional singular ou colectivo atu ocupa tuir nia direito propriedade (hak milik) ka tuir nia direito usufruisaun (hak pakai) ba hadia moris no desenvolve economia nasaun nian, la impata atu direito propriedade nee bele usa ba interesse social ka interesse publico (Constituisan RDTL art. 54º ).
Husi norma constitucional nee, tacitamente dehan ema estrangeiro nebe hela iha RDTL la iha direito propriedade ba rai, maibe bele hetan direito usufruisaun liu husi concessão nebe Estado fo ba sira atu contribui ba desenvolvimento economico (loke campo de trabalho) no social (educasaun no formasaun profissional) ba ema no nasaun nia diak; maski norma constituisaun hateten ona nunee, maibe precisa lei ida atu explicita no implementa norma ida nee.
Halo lei ba, naran katak fo mos atensaun makaas no solusaun diak ba concessão (hak pakai) ba rai lubuk ida iha distritu ka liu-liu iha Dili laran, nebe uluk governu Português fo ba «ema balun» usa, depois iha tempu Indonesia, sira halo tiha ba sira nia soin rasik hodi faan tuir sira nia hakarak, ba ema Timor oan ka ema Indonesia, ukun an tiha sira foti fila ona, depois sira faan tan fali deit (dua kali jual) ba ema Timor oan no ema estrangeiro balun; ema sira nee mak hanesan china balun, arabi balun «Alkatiri», mistisu portugues balun «Carascalão, Albano, Horta no sst»; ema sira nee mak iha governu colonial mos top one, iha governu ocupasaun mos top one, iha fali governu independente mos top one nafatin, ba rai sira iha Dili laran no rai balun iha distritu;
Uluk Alkatiri nia tempu, governu tauk atu halo lei ba rai, tan rai lubuk ida tesik Pantai Kelapa nee Alkatiri rasik ho nia familia mak claim dehan sira nia soin lori husi Arabi mai; agora Xanana nia tempu, Carascalão ho rai lubuk ida tesik comoro nee no sst, ba sikat hela ona iha governu actual nia leet, governu barani atu halo lei ba rai nee, hare ba halo lolos, halo sala, depois mak ami aileba sira lakon uma no hela fatin iha Dili laran, mak ita hare malu, naran halai mak biban deit.
Obrigado ba imi boot sira nia atensaun.